Gecikmiş Dil ve Konuşma

Çocuklarda konuşmanın gecikmesi, sık karşılaşılan dil ve konuşma bozukluklarından birisidir. Gecikmiş dil ve konuşma bozukluğu, çocukların konuşması beklenen zamanda konuşma becerilerini yaratıcı bir şekilde kullanamamaları ya da yaşından dolayı sahip olması gereken seviyenin altında kalmaları sonucunda karşımıza çıkmaktadır. Bu süreci tetikleyen veya neden olan birçok sebebin varlığı bilinmektedir.

Gecikmiş dil ve konuşma bozukluğunda aileler çoğu zaman bu problemin kendiliğinden zamanla düzeleceğini düşünerek beklemeyi tercih etmektedir fakat bu durum çocuğun terapiye başlamak için geç kalmasına, davranış ve iletişim problemlerinin artmasına sebep olarak süreci zorlaştırabilir.

Gecikmiş dil ve konuşma sorununun varlığı çocuğun öğrenme becerilerine, iletişim becerilerine ve sosyal becerilerine negatif etkide bulunabilir.

Bu etkiler okuma, ifade etme, basit bir sorunun cevabını vermekte sorun yaşama, diyaloğa girme ve düşük özgüven gibi bireyin yaşamında önemli rol oynayan etkilerdir. Bu nedenle böyle bir durumda erken tanı ve müdahale çok önemlidir.

Gecikmiş Dil ve Konuşma Nedir?

Ebeveynler için çocuklarının ilk kez konuşmaya başladığı evreler oldukça önemlidir. Normal ilerleyen süreçlerde çocuklar, uygun zamanın gelmesiyle birlikte yaşına uygun ve problem yaşamadan konuşabilir.

Çocuklar, doğumdan itibaren başlayan ilk dil ve konuşma deneyimlerini ay ve yıl aldıkça anadillerini akıcı bir şekilde konuştuğu evreye tamamlarlar.

Gecikmiş dil ve konuşma bozukluğuna sahip olan çocuklar ise yaşlarına bağlı olarak edinmelerini beklediğimiz dil ve konuşma becerilerini edinememiştir ya da bu evreleri geriden takip etmektedir.

Çocukların dil ve konuşma gelişiminde bireysel farklılıklar gözlenebilir fakat belirli yaş aralıklarında edinmesi gereken beceriler vardır. Gecikmiş dil ve konuşma, çocuğun edinmesi beklenen dönemde bu belirli becerileri edinememesi durumudur.

Gecikmiş Dil ve Konuşma Belirtileri

Gecikmiş dil ve konuşma bozukluğunun belirtileri kişiden kişiye değişkenlikler göstermektedir fakat çoğunlukla rastlanılan belirtiler aşağıda maddeler halinde belirtilmiştir.

• Girdikleri yeni ortamlarda uyum göstermekte zorluk çekebilirler.
• Dikkat süreleri kısa ve dikkatleri dağınık olabilir.
• İsteklerini ve düşüncelerini dile getirmek isterken vurma, ağlama, bağırmak gibi davranışlar sergileyebilirler.
• Çevresinde konuşulanlara ve seslere ilgisiz kalabilirler.
• Yaşıtlarıyla kıyaslandığında çok daha sınırlı sayıda kelime kullanırlar ya da konuşamazlar.
• Anlamsız sesler çıkartabilirler.
• Kavramları öğrenmeleri gecikebilir.
• Normalden daha fazla jest, mimik ve işaret kullanabilirler.

Gecikmiş Dil ve Konuşmada Tanılama

Gecikme dil ve konuşma tanısını sadece dil ve konuşma terapistleri koyabilmektedir. Tanılama süreci kapsamlı ve multi-disipliner olmalıdır. Tanılama sürecinde dil ve konuşma terapisti informal ya da formal değerlendirme yapabilir.

İnformal Değerlendirme

Terapistin herhangi standardize bir test kullanmadan çocuk ile geçirdiği vakit esnasında doğal bir şekilde dil örneği alması ve sonrasında aldığı dil örneğini gelişimsel dil ve konuşma basamaklarını göz önünde tutarak yaşıtlarıyla kıyaslaması ve bir gecikme olup olmadığına karar vermesidir.

Formal Değerlendirme

Terapistin çocuğa standardize testler uygulayarak ve uygulama sonrası çocuğun aldığı puana bakarak tanı koyma sürecidir.

TEDİL (Türkçe Erken Dil Gelişimi Testi)

TEDİL, 2.0-7.11 yaş aralığındaki çocuklara uygulanır. Alıcı ve ifade edici sözel dil becerilerini ölçmeyi amaçlayan iki alt test içerir. Dil gelişiminin zayıf ve güçlü yanlarını gösterir ve çocuğun gelişimine dair bilgiler verir. TEDİL A ve B olmak üzere paralel formlardan oluşur.

Test; dilin anlambilgisi, biçimbilgisi ve sözdizimi alanlarını ölçen maddelerden oluşmuştur. Amaç; erken dil becerileri gelişimi açısından yaşıtlarından geride kalmış çocukları belirlemek, çocuğun sözel olarak zayıf ve kuvvetli yanlarını belirlemek, çocuğun alacağı dil terapisi programını ve süreci belirlemekte yardımcı olmaktır.

TİFALDİ (Türkçe İfade Edici ve Alıcı Dil Testi)

TİFALDİ, 2-12 yaş aralığındaki çocuklara uygulanır. Çocukların sözcük kazanımını ve kullanımını değerlendirir. Test, iki ayrı formdan oluşmaktadır.

İlk form çocuğun sözcük dağarcığı gelişimini kavramlar, nesneler, eylemler, vücut bölümleri, bitkiler, hayvanlar, duygular gibi semantik bir ölçümü hedefler. İkinci form ise çocuğun kelime kullanımını değerlendirmeyi amaçlar. Test 104 madde içermektedir.

Bulgular her yaş grubu için ayrı ayrı hesaplanmıştır ve TİFALDİ Testi geçerli ve güvenilir bir dil testi olarak kullanılmaktadır.

Gecikmiş Dil ve Konuşmada Terapi Süreci

Gecikmiş Dil ve Konuşma bozukluklarının terapi sürecinde çocuğun gelişimine, farklılıklarına, karakterine ve öğrenme sürecine göre özel olarak hazırlanmış teknikler ve materyaller belirlenir.

Düzenli ve verimli bir şekilde ilerlenilen terapi süreci ile problemin kalıcı olarak ortadan kalkması mümkündür.

Bu süreçte aile ile yakın temasta olmak ve iş birliği içerisinde olmak terapi verimliliğini arttıracak olan önemli faktörlerdendir çünkü çevreyi düzenlemek, çocuk ile verimli vakit geçirmek, doğru bir şekilde oyun oynamak ve çocuk ile nasıl etkileşimli bir iletişime geçileceği konusunda ailenin de eğitilmesi gereklidir.

Gecikmiş Dil ve Konuşmada Ailenin Yaklaşımı

• Gecikmiş Dil ve Konuşma problemi yaşayan bir ailenin yaklaşımı öncelikle en kısa sürede bir dil ve konuşma terapistine başvurmak ve gerekliyse çocuğun eğitim almasını sağlamak olmalıdır.
• Aileler, dil ve konuşma bozuklukları alanında uzman olmayan kişilerin söylediklerini dinleyerek hareket etmemelidir çünkü benzer süreçler ve belirtiler de olsa her çocuk farklıdır.
• Ailenin çocuğa yaklaşımı olumsuz ve baskıcı olmamalıdır.
• Terapi sürecinde aile başvurduğu dil ve konuşma terapistine güvenmeli, verdiği bilgileri dikkatle dinlemeli ve uygulamalıdır çünkü terapi süreci sadece alınan terapi seansı demek değildir.
• Aile, çocuğuna zaman ayırmaya ve verimli vakit geçirmeye açık olmalıdır.
• Terapi süreci boyunca seans aksatmalar ve süreci düzenli bir şekilde ilerletememe durumu verimliliği negatif etkileyebileceği için seanslara düzenli gelmek ve istekli olmak süreci pozitif etkileyecektir.
• Aile, gerekli çevresel düzenlemeleri yapabilmeye açık olmalıdır.
• Terapistin aileye verdiği ve yapmalarını istediği çalışmalar mutlaka özenle yapılmalı ve aksatılmamalıdır.

Gecikmiş Dil ve Konuşmada Yanıt Merak Edilen Sorular!